Schuldig

‘Je voelt je schuldig, maar je bent niet schuldig.’ De woorden van Manu Keirse blijven in mijn gedachten komen. Ik was bij een lezing en hoorde opnieuw van de vier rouwtaken als je een groot verlies te doorleven hebt. Als je daarvoor kiest, want je kunt ook volledig gewond blijven of doen alsof een verlies niet bestaat. Maar als je je verlies neemt en doorleeft, ontkom je er niet aan. Rouwarbeid.

Rouwarbeid verrichten

Rouwarbeid houdt in dat je de werkelijkheid van je verlies onder ogen komt en de pijn van het verlies ervaart. Dat je weer deel leert nemen, je aanpast, aan de wereld om je heen en dat je je dierbare op een nieuwe manier leert herinneren: ‘van de buitenwereld naar een plek in je hart’, en weer van het leven leert genieten.

De gevoelens bij een verlies kunnen overweldigend zijn. De grond volledig onder je wegslaan. Dat doorleven, incasseren, over je heen laten komen, werkelijk voelen, of hoe je het ook noemt, kost immens veel energie. ‘Van de buitenkant kan het lijken alsof iemand de hele middag in hun stoel gezeten heeft, maar in werkelijkheid heeft iemand hard gewerkt, rouwarbeid verricht.’ Opnieuw Manu Keirse.

Ik sprak en zong erover bij een bijeenkomst over ‘geloven in het dal’ afgelopen maandag. Dankbaar dat ik dat nu kan, na bijna acht jaar. Dat ik kan vertellen dat er hoop is, ook al voel je die niet. Dat God je niet loslaat, en de ander ook niet. Ook al lijkt alles zwart en Godverlaten. Hij is nog altijd om je heen en in je en bij je.

Acht jaar terug in de tijd

Ik heb het opnieuw nodig dit te bedenken als ik door een verrassend aangenaam warme windvlaag ineens weer terug in de tijd ben. De geur, de wind, de plek waar ik fiets. Acht jaar geleden.

Acht jaar geleden hoorden we dat het niet goed met haar ging. Bagatelliseerden we: ‘een beetje te klein, wat geeft dat nou, het komt vast goed.’ Terwijl we ergens voelden dat deze zwangerschap nog wel eens heel anders kon lopen. Lang in het ziekenhuis, couveuse, ontwikkelingsachterstand. Thuis oppas regelen, maaltijden koken, voorbereiden op iets wat niet duidelijk is en uiteindelijk onze grond werkelijk onder ons weg deed zakken. Onontgonnen terrein opende: leren rouwen, leren leven, leren genieten na een ingrijpend verlies.

Acht jaar geleden begon die nieuwe weg met dat nieuws: ‘ze is te klein. Beginnende zwangerschapsvergiftiging. Je kunt aspirine slikken, maar verder niets doen. Pas met 24 weken kunnen we medisch handelen.’

Het beste voor de ander willen is liefde

Ik kan het dit jaar alweer wat beter handelen, al blaast dus zo’n herinnering me op het eerste moment weer even van mijn fiets. Het komt zo onverwacht. De krokusjes en de warme windvlaag en het fietspad brengen de herinnering naar boven. Ineens leg ik de link met de tijd van het jaar. Denk ik aan het schuldgevoel dat begon te knagen: zorg ik wel goed voor haar? Kan ik haar geven wat ze nodig heeft? Kan ik het aan?

Nu weet ik dat het liefde is. Een andere moeder vertelde me jaren geleden: ‘je had beter gewild.’ En Manu Keirse zei het zo: ‘Schuldgevoel duidt op verantwoordelijkheid en op liefde.’

Daarom kun je beter niet zeggen dat iemand zich niet schuldig hoeft te voelen. Je kunt niet bepalen hoe iemand zich moet voelen. Bovendien is het een teken van liefde en verantwoordelijkheid. Die persoon, of jijzelf misschien, wilde het beste voor de ander uit liefde. Daarom: ‘Je voelt je schuldig. Maar je bent niet schuldig.’